1389/01/20

بانکداری اسلامی یا بدون ربا؟

   نوشته شده توسط: حسین صفابخش    نوع مطلب :مقالات  ،احـکـام ،

محسن مهدیان -بانکداری بدون ربا که برخی به غلط آن را قانون بانکداری اسلامی می نامند، امروز با چالش های ساختاری، نظری و اجرایی مواجه شده است که به اتفاق نظر کارشناسان و فقها نیاز به بازنگری و بازسازی دارد.در گذشته مخالفان بانکداری بدون ربا تنها دو دسته بودند. یکی فقها و علمایی که به ربوی شدن نظام بانکی هشدار می دادند.دسته اول خود به دو گروه تقسیم می شدند:یکی بزرگانی که بر اتکای جدی و بی چون و چرا بر قانون بانکداری بدون ربا تاکید داشتند و از بی توجهی به قانون سخن می گفتند. و دسته دیگر فقهایی که اساسا خود بانکداری بدون ربا را به لحاظ اصولی و روشی محل اشکال می دانستند و بر تغییر قانون اصرار داشتند. این گروه دوم که در گذشته اقلیت بودند امروز به اکثریت نشستند.اما دسته دوم از مخالفان قانون بانکداری بدون ربا، اقتصاددانان و کارشناسانی بوده و هستند که الگوی بانکداری متعارف و منتسب به نظام سرمایه داری را عملا و قلبا پذیرفتند و قانون بانکداری بدون ربا را به فهم نادرست از بهره در دنیای مدرن متهم می کنند.این گروه نیز خود دو دسته هستند. دسته ای قواعد اقتصاد کلاسیک را تا مرز ایدئولوژی باور دارند و معتقدند که بهره، پاشنه آشیل اقتصاد مدرن است و حذف آن تنها یک پیامد دارد و آنهم عقب ماندگی است.

گروه دوم از اقتصاد خوانده ها که در اکثریت هستند، اصرار دارند که بهره در معادلات اقتصاد نوین حکم ربا ندارد و نباید بر حذف بهره به واسطه ربوی بدون آن پافشاری کرد. اما آنچه در همایش بانکداری بدون ربا طی این هفته مطرح شد ورود دسته سوم به جمع دو گروه فقها و اقتصاددانان است.دسته سوم دولت است که درگذشته از حاشیه بی توجهی به قانون بانکداری بدون ربا و دور زدن قانون و همچنین صوری سازی آن، مدیریت نظام پولی خود را استحکام می بخشید، و اما امسال با جدیت بی سابقه ای بر اصلاح قانون بانکداری بدون ربا تاکید دارد.گروه سومی در واکنشی کم سابقه و بدون توجه به ملاحظات بانکها و مدیران بانکی بر اصلاح هرچه زودتر این قانون اصرار می کنند. در نهایت اینکه مثلث انتقادی دولت، فقها و اقتصاددانان برای اصلاح قانون بانکداری بدون ربا کامل شده است.اما در این مرحله اصلی ترین سوال، روش اصلاح قانون بانکداری بدون ربا است. در این رابطه به نظر می رسد پیش از اصلاح قانون بانکداری ابتدا نوع نگاه به قانون بانکی کشور به لحاظ مفهومی و روش باید اصلاح شود.به این فهم، اصلاح قانون بانکداری نیازمند اصلاح روش شناسی تدوین قانون بانکداری بدون ربا است و رسیدن به یک روش مشترک و ایجاد وحدت رویه در تدوین قانون جدید است.آنچه در قانون بانکداری بدون ربا دنبال شده است، تفکر جایگزین و یک به یک بانکداری بدون ربا با بانکداری متعارف ربوی است.شیوه تطبیقی که در نوع خود یک انفعال مزمن است که به دیگر عرصه های اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی نیز راه یافته است و تصور می کند که با تغییر نام و تبدیل ابزار، ماهیت آنها نیز تغییر می کند.با این تلقی، بهره به سود، اوراق قرضه به اوراق مشارکت، تنزیل مجدد به خرید دین تبدیل شد و همراه با صوری شدن قراردادهای بانکی، اقتصاد متعارف در تاروپود نظام بانکی جای گرفت.روش شناسی تدوین قانون بانکداری بدون ربا اصل تطابق نعل به نعل با بانکداری متعارف را پیشنهاد می کند.از این منظر اگرچه در برخی موارد توانستیم ظاهر معاملات بانکی را تغییر دهیم اما در عین حال از عوارض بطنی و ماهیتی متغیرهای غیراسلامی در امان نبودیم.با این توضیح مختصر; به نظر می رسد قانون بانکداری باید اسلامی باشد نه اینکه تنها ربا از آن حذف شود.توضیح اینکه حذف ربا از نظام بانکداری متعارف ممکن نیست مگر اینکه ساختار آن کاملا متحول شود. بهره، پایه و اساس این نوع بانکداری است و نمی توان پوسته بانکداری منتسب به سرمایه داری را بدون هسته اصلی آن به کار گرفت.برخورد التقاطی با نظام بانکی باعث شده است که عملیات بانکی به شدت به سمت مبهم و پیچیده شدن برود و قراردادها نیز کاملا صوری شده و به سبب بالارفتن هزینه های نظارت، کنترل، نیز کاملا حذف شود.ماهیت بانکداری متعارف این است که سه گروه سپرده گذار، بانک و متقاضی تسهیلات، از نظر اقتصادی و حقوقی کاملا مستقل عمل می کنند و این همان تفاوت اصلی با مشارکت مالی در بانکداری اسلامی است.بنابراین بهتر است بدور از انفعال و با اصلاح روش شناسی تدوین قانون بانکداری، تلاش کنیم مولفه های ثابت و متغیر نظام بانکی را از اسلام خارج کنیم.قابل ذکر است که امروزه مطالعات جدیی در عرصه اقتصاد توسعه وجود دارد که از پیوستگی و تاثیر و تاثر ابزار، تکنیک، نظام و ساختارهای اقتصاد بر هم تاکید دارد.این مطالعات تصریح می کند که بخشی از یک نظام را نمی توان بدون توجه به تعاملات آن با دیگر اجزا جدا کرد و انتظار کارایی از آن داشت. از اینرو ملاحظات سیستمی در ساخت یک نظام اصرار دارد که بجای تقلیدگرایی و حتی «بومی سازی» بهتر است «سازه بومی» داشته باشیم.پس به قانون بانکداری اسلامی فکر کنیم نه بانکداری بدون ربا.

برچسب ها: بانکداری اسلامی یا بدون ربا ، قانون بانکداری اسلامی ، محسن مهدیان ،

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic